x 
W języku japońskim wyróżniamy trzy systemy pisma – dwa sylabariusze zwane hiragana i katakana oraz znaki chińskie, adaptowane na grunt japoński, zwane kanji. W szczątkowej postaci występuje także zapis alfabetem łacińskim.

Sylabariusze można porównać do naszego alfabetu, z jedną istotną różnicą – poszczególne znaki nie oznaczają liter, lecz gotowe sylaby. Wszystkie sylaby w języku japońskim (z wyjątkiem N, które też uważane jest za oddzielną sylabę) są otwarte, tzn. zakończone samogłoską.

Obydwa sylabariusze – hiragana oraz katakana zawierają po 46 sylab (za ich pomocą oraz przy użyciu symboli udźwięczniania i ubezdźwięczniania można zapisać wszystkie dźwięki języka japońskiego). Sposób ich odczytu jest jednakowy, różnią się zaś pochodzeniem oraz zakresem użycia.

 

Hiragana powstała poprzez uproszczenie niektórych znaków kanji. Używana jest do zapisu:

- Końcówek gramatycznych czasowników, przymiotników, a także partykuł i czasowników pomocniczych.

- Słów rodzimych, dla których nie istnieją znaki kanji.

- Słów, których zwyczajowo nie zapisujemy znakami (gdyż są one np. zbyt skomplikowane), a do zapisu których nie użyjemy katakany (o czym później)

W przeszłości hiragana uważana była za pismo kobiece, gdyż wykształceni mężczyźni używali na ogół znaków kanji oraz katakany.

 

Katakana powstała z przekształcenia fragmentów niektórych znaków. Używana jest do zapisu:

- Słów pochodzenia obcego, nazw i imion zagranicznych.

- Onomatopei (nie zawsze)

- Czytań znaków kanji (np. nazw obcojęzycznych zapisanych znakami – imiona chińskie)

- Nazw własnych z mitologii japońskiej

Katakany używamy także do podkreślenia pewnych słów:

- Terminologii naukowej (biologia, geologia, etnografia)

- Rzeczowników, które chcemy specjalnie podkreślić

Z przyczyn technicznych katakana używana była także w telegramach sprzed sierpnia 1988 r. oraz w starych komputerach.

Katakany używano także w oficjalnych dokumentach przed II Wojną Światową.

Katakana powstała w celu zapisu czytań znaków chińskich (zwłaszcza czytań japońskich). Korzystali z niej również mnisi buddyjscy do szybkiego notowania treści sutr (kanciastą katakaną pisało się szybciej niż hiraganą)

 

Kanji 

Jak zapewne wszyscy wiemy, znaki przybyły do Japonii z Chin. Stało się to prawdopodobnie około V-VI wieku n.e. Nie znaczy to oczywiście, że pewnego dnia grupka Chińczyków przywiozła ze sobą zwoje z kanji i powiedziała Japończykom: macie i uczcie się. Cały proces wprowadzania kanji w Japonii trwał dziesiątki, a nawet setki lat.

Na początek kilka podstawowych wiadomości o znakach:

Każdy ze znaków zawiera w sobie podstawowy element zwany kluczem lub pierwiastkiem. Dzięki niemu można określić kategorię znaczeniową, do której dany znak należy, ułatwia także odnalezienie danego kanji w słowniku.

Znaki mają dwa rodzaje czytań. Pierwsze z nich to czytanie sinojapońskie, tzw. on-yomi. Jest to zapisane przez Japończyków ze słuchu oryginalne (mocno zniekształcone) czytanie znaku. Czytania on-yomi są krótkie, 1-2 sylabowe. Drugi rodzaj czytania to czytanie japońskie, tzw. kun-yomi. Jest to czytanie czysto japońskie, które Japończycy dołączyli do znaku. Wynika to z faktu, że treści wyrażone znakami miały już swoje odpowiedniki w języku japońskim. Prześledźmy to na przykładzie:

Jest sobie taki znak oznaczający wodę: 水

Po chińsku czyta się go shu ǐ . Japończycy usłyszeli go po swojemu, i nadali znakowi czytanie sui. Jest to właśnie on-yomi. Ale ale, pomyśleli sobie. Przecież my już mamy słowo oznaczające wodę. Brzmi ono mizu. I to jest właśnie czytanie kun znaku 水 .

Od razu zapewne pojawią się pytania: dlaczego niektóre znaki mają po kilka czytań on i kun? A więc, w przypadku czytań on wynika to ze wspomnianego wcześniej faktu, że proces zaszczepiania kanji na gruncie japońskim trwał bardzo długo i zdarzało się, że ten sam znak wprowadzany był po kilka razy. Ponieważ język chiński również ewaluował, zmieniały się także czytania znaków. Są trzy główne rodzaje czytań on. Najstarsze, zwane go-on, często spotykane w słowach związanych z tematyką buddyjską, kan-on – najbardziej rozpowszechnione, oraz t ō -on. Na przykład, dla znaku 明 czytanie go-on brzmi my ō , czytanie kan-on – mei, zaś czytanie t ō -on brzmi min.

Wielość czytań kun wynika z tego, że kanji stworzone były w Chinach i doskonale pasowały do języka chińskiego, do japońskiego zaś niekoniecznie. Ten sam znak mógł być w chińskim użyty do zapisania rzeczownika, czasownika, jak i przymiotnika. W japońskim nadano znakom dodatkowe czytania, kierując się znaczeniem znaku. Weźmy dla przykładu znak 上 . Jego podstawowe znaczenie to góra, górna strona i w tym znaczeniu czyta się go „ue“. Można jednak użyć go także w znaczeniu czasownikowym – wznosić się, podnosić, wspinać się. Wtedy odczytujemy go odpowiednio: agaru, ageru i noboru.

 

Rodzaje kanji:

Wed ług klasyfikacji zwanej rikusho 六書 , możemy wyróżnić 6 typów kanji:

¨ 象形 sh ō kei – piktogramy proste. Znaki te przedstawiają konkretne przedmioty, będąc ich uproszczonymi rysunkami. Do kategorii tej należą znaki takie jak: 日 (słońce), 月 (księżyc),  山 ( góra), 木 (drzewo), 耳 (ucho), 人 (cz łowiek)

¨ 指事 shiji – ideogramy proste. Znaki przedstawiaj ą abstrakcyjne pojęcia. Typowe znaki typu shiji to: 上 ( góra), 下 (dół), 本 (podstawa, początek), 末 (koniec)

¨ 形声 keisei – kszta łt i dźwięk . Znaki te składają się z dwóch części. Jedna wskazuje kategorię znaczeniową znaku, a druga jest wskazówką co do jego wymowy (czytania on). Np. w znaku 河 , (rzeka) lewa strona, czyli 氵 wskazuje nam, że znak ten ma coś wspólnego z wodą, natomiast prawa strona mówi nam, że czyta się go tak, jak znak 可 , czyli „ka“. Dzięki temu możemy w większości przypadków odczytać nieznane nam znaki. Niestety, wskutek ewolucji języka czytania znaków uległy zmianie i sposób ten nie jest w 100% skuteczny. Znaki kategorii keisei stanowią około 90% wszystkich kanji. Najbardziej typowe z nich to np.: 江 (zatoka), 聞 , ( słuchać) , 切 (ciąć), 梨 (gruszka)

¨ 会意 kaii – zestawione znaczenia. Dwa lub więcej elementów o różnym znaczeniu łączy się, tworząc w ten sposób nowy znak. Np. 信 (człowiek+mówić – wierzyć) 林 (kilka drzew – lasek) 炎 (dwa razy ogień – płomienie)

¨ 転注 tench ū – przeniesienia . Ta kategoria jest bardzo niejasna i istnieją na jej temat różne teorie. Np. Znak 長 oznacza „długi“ w znaczeniu wymiaru, to znaczenie przeniosło się później na okres czasu, a następnie zrodziło się nowe znaczenie znaku – dorastać, być w czymś dobrym. Ale to tylko jedna z teorii

¨ 仮借 kashazapożyczenia. użycie znaków mających pierwotnie zupełnie inne znaczenie. Na przykład, znak 我 pierwotnie oznacza halabardę, zostało mu jednak nadane także znaczenie „ja“. Inny przykład to znak 豆 (fasola), oznaczający pierwotnie naczynie wotywne.

 

Złożenia znaków i ich rodzaje

Połączenie dwóch lub więcej znaków nazywamy złożeniem. Warto poznać ich rodzaje oraz prawa nimi rządzące, łatwiej bowiem wtedy zrozumieć naturę języka japońskiego. Możemy wyróżnić pięć podstawowych typów złożeń:

¨ połączenie znaków o podobnym znaczeniu: 永久 ( długo+długo – wiecznie)  単独 (pojedynczo+samotnie – pojedynczo, solo)  損失 (uszkodzić+stracić – strata)  河川 (rzeka+rzeka – rzeki) 運動 ( transportować+ruszać - ruch )

¨ po łączenie znaków o przeciwnym znaczeniu: 天地 (niebo i ziemia)  貧富  (bogactwo i bieda) 安否 (bezpieczny czy nie) 凹凸 (wypukły i wklęsły – nierówności)

¨ pierwszy znak określa drugi: 羊画 (zachód+obraz – malarstwo europejskie)  盲人 (ślepy+człowiek – ślepiec)  駄作 (kiepski+tworzyć – moje skromne dzieło) 美男 (piękny+mężczyzna – przystojniak)

¨ drugi znak jest dopełnieniem pierwszego. Na ogół takie złożenie można przeczytać też na sposób japoński, przestawiając znaki i wstawiając pomiędzy nie partykułę を lub に . Np. 読書 ( 書 を 読 む – czytanie książek)  着席 ( 席 に 着 く – zająć miejsce)  飲酒 ( 酒を飲む – picie alkoholu) 握手 ( 手 を 握 る – uścisk dłoni)  砕氷 ( 氷 を 砕 く – łamanie lodu)

¨ Znaki są w relacji podmiot-orzeczenie. Możemy przeczytać je po japońsku, wstawiając pomiędzy nie partykułę が . 日没 ( 日が没する – słońce zachodzi – zachód słońca)  地震 ( 地が震える – ziemia się trzęsie – trzęsienie ziemi)  雷鳴 ( 雷が鳴る – piorun wydaje dźwięk – grom, grzmot)

1945 najczęściej używanych znaków zostało wpisane na listę jouyou kanji - czyli kanji codziennego użytku. Gazety i inne pisma oficjalne maja wytyczne, by ograniczać się tylko do nich, a w przypadku użycia znaku spoza tej listy - podać jego czytanie. Oprócz tego, Ministerstwo Sprawiedliwości zatwierdziło dodatkowe 285 znaków (grudzień 1997), które mogą być użyte w imionach i nazwiskach - jinmeiyou kanji.

 

Yatchan 

Ostatnia modyfikacja: czwartek, 25 marzec 2010, 10:54